Gdańsk to miasto położone nad Morzem Bałtyckim. Pierwsza wzmianka o osadzie w tym miejscu pochodzi z 997 roku, jednak już w pierwszej połowie XX wieku miasto uzyskało nowy status. Co się wydarzyło? W tym artykule na gdanskyes.eu porozmawiamy bardziej szczegółowo o tym, jak Gdańsk stał się Wolnym Miastem.
Przesłanki
W 1919 roku na konferencji pokojowej w Paryżu pojawiła się sprawa Gdańska, związana bezpośrednio z odrodzeniem Rzeczypospolitej Polskiej po I wojnie światowej. Główną ideą tego traktatu było zapewnienie Polsce dostępu do morza, co miało być gwarancją jej niezależności. Odrodzenie Gdańska miało być także próbą rozwiązania politycznego paradoksu, który w ówczesnych realiach był praktycznie nierozwiązywalny.
To właśnie na tej konferencji polscy delegaci stwierdzili, że odrodzona Rzeczpospolita Polska powinna być stworzona w granicach sprzed pierwszego rozbioru w 1772 roku. Kwestia ta, a w szczególności przyszłość Gdańska, wywołała ostre spory wśród uczestników konferencji paryskiej. Wielka Brytania sprzeciwiła się takiej propozycji.
Wolne miasto
Pod koniec konferencji w Paryżu podjęto decyzję o ogłoszeniu Gdańska Wolnym Miastem. Postanowienia zostały zawarte w traktacie wersalskim podpisanym 28 czerwca 1919 roku. Przed tym wydarzeniem rząd niemiecki starał się utrzymać polskie miasto pod kontrolą, gdyż port Gdańsk był dla Berlina bardzo ważny. Liczne protesty niemieckich mieszkańców Gdańska, którzy domagali się pozostania w granicach Rzeszy, również nie przyniosły rezultatu.
Po podpisaniu traktatu władze niemieckie starały się zapobiec natychmiastowej polonizacji Gdańska. Przykładowo Ministerstwo Finansów Rzeszy wspierało finansowo niemieckie fabryki w Gdańsku, aby zapobiec ewentualnej emigracji do Niemiec. Ponadto zgodnie z tym traktatem Wolne Miasto miało zajmować około 1900 kilometrów kwadratowych. Gdańsk miał obejmować ośrodki miejskie Sopot, Dolny Gdańsk, Górny Gdańsk i Żuławy. W 1920 roku w Gdańsku mieszkało około 11% Niemców.
W listopadzie 1920 roku podpisano traktat w Paryżu, który bardziej szczegółowo regulował stosunki między Polską a Gdańskiem. Zgodnie z tym traktatem rząd polski miał prawo reprezentować Wolne Miasto na arenie międzynarodowej i zawierać umowy międzynarodowe. Postanowiono także uznać Gdańsk za podmiot quasi-państwowy, znajdujący się pod patronatem Ligi Narodów. W traktacie zapisano, że walutą będą guldeny, a językiem urzędowym będzie niemiecki. Oficjalne pisma adresowane do Polaków musiały być pisane w języku polskim.
Dzięki temu traktatowi władze polskie otrzymały możliwość zarządzania koleją gdańską. Powołano także Radę Portów i Dróg Wodnych, w której skład wchodziło pięciu przedstawicieli Polski i Wolnego Miasta Gdańska. Rada ta zarządzała portem i jego infrastrukturą.
Wraz z wybuchem II wojny światowej losy Gdańska uległy jednak zmianie. Niemcy dążyli do odzyskania miasta portowego. Ponadto w Wolnym Mieście mieszkało wielu obywateli, którzy nie chcieli być obywatelami państwa polskiego i chcieli pozostać w Niemczech. Jednak z drugiej strony, dzięki temu traktatowi, Gdańskowi udało się powrócić w dawne granice Polski i swoim powrotem przyczynić się do odrodzenia państwa, które potrzebowało dostępu do morza.
Gdańsk i jego mieszkańcy stanęli przed wieloma wyzwaniami, ale miasto zawsze pewnie je pokonywało. Od 2024 roku Wolne Miasto jest atrakcyjną lokalizacją dla wielu Polaków i turystów. Gdańsk jest wart uwagi, ponieważ można tu podziwiać niesamowity krajobraz i architekturę, poczuć prawdziwego ducha tego miejsca.