{"id":4212,"date":"2026-06-01T22:58:01","date_gmt":"2026-06-01T20:58:01","guid":{"rendered":"https:\/\/gdanskyes.eu\/?p=4212"},"modified":"2026-06-01T23:08:26","modified_gmt":"2026-06-01T21:08:26","slug":"pochowani-lecz-nie-zapomniani-tajemnica-srebrzyska-w-gdansku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/eternal\/pochowani-lecz-nie-zapomniani-tajemnica-srebrzyska-w-gdansku","title":{"rendered":"Pochowani, lecz nie zapomniani: tajemnica Srebrzyska w Gda\u0144sku"},"content":{"rendered":"\n<p>Tajemnica grob\u00f3w wojskowych na cmentarzu Srebrzysko w <a href=\"https:\/\/gdansk-future.eu\/uk\/eternal-vizytivka-gdanska-istoriya-ta-rozvytok-dovgoyi-vulyczi\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Gda\u0144sku<\/a> wci\u0105\u017c pozostaje bez jednoznacznej odpowiedzi. Po II wojnie \u015bwiatowej niemieckie mogi\u0142y zosta\u0142y tu oficjalnie zlikwidowane. Jednak brak dokumentacji oraz jedynie cz\u0119\u015bciowe ekshumacje sugeruj\u0105, \u017ce <strong>znaczna cz\u0119\u015b\u0107 poch\u00f3wk\u00f3w mog\u0142a pozosta\u0107 pod wsp\u00f3\u0142czesnymi nagrobkami<\/strong>, pisze portal <a href=\"http:\/\/gdanskyes.eu\" data-type=\"link\" data-id=\"gdanskyes.eu\">gdanskyes.eu<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Jak peryferyjny cmentarz sta\u0142 si\u0119 wojenn\u0105 nekropoli\u0105, co sta\u0142o si\u0119 z pochowanymi tu \u017co\u0142nierzami i dlaczego ta historia wci\u0105\u017c nie doczeka\u0142a si\u0119 fina\u0142u? Zapraszamy do lektury artyku\u0142u o <strong>pami\u0119ci, kt\u00f3rej nie da si\u0119 ca\u0142kowicie wymaza\u0107<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<div id=\"ez-toc-container\" class=\"ez-toc-v2_0_76 counter-hierarchy ez-toc-counter ez-toc-custom ez-toc-container-direction\">\n<label for=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a1f17de2c17d\" class=\"ez-toc-cssicon-toggle-label\"><span class=\"\"><span class=\"eztoc-hide\" style=\"display:none;\">Toggle<\/span><span class=\"ez-toc-icon-toggle-span\"><svg style=\"fill: #999;color:#999\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" class=\"list-377408\" width=\"20px\" height=\"20px\" viewBox=\"0 0 24 24\" fill=\"none\"><path d=\"M6 6H4v2h2V6zm14 0H8v2h12V6zM4 11h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2zM4 16h2v2H4v-2zm16 0H8v2h12v-2z\" fill=\"currentColor\"><\/path><\/svg><svg style=\"fill: #999;color:#999\" class=\"arrow-unsorted-368013\" xmlns=\"http:\/\/www.w3.org\/2000\/svg\" width=\"10px\" height=\"10px\" viewBox=\"0 0 24 24\" version=\"1.2\" baseProfile=\"tiny\"><path d=\"M18.2 9.3l-6.2-6.3-6.2 6.3c-.2.2-.3.4-.3.7s.1.5.3.7c.2.2.4.3.7.3h11c.3 0 .5-.1.7-.3.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7zM5.8 14.7l6.2 6.3 6.2-6.3c.2-.2.3-.5.3-.7s-.1-.5-.3-.7c-.2-.2-.4-.3-.7-.3h-11c-.3 0-.5.1-.7.3-.2.2-.3.5-.3.7s.1.5.3.7z\"\/><\/svg><\/span><\/span><\/label><input type=\"checkbox\"  id=\"ez-toc-cssicon-toggle-item-6a1f17de2c17d\"  aria-label=\"Prze\u0142\u0105cznik\" \/><nav><ul class='ez-toc-list ez-toc-list-level-1 ' ><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-1\" href=\"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/eternal\/pochowani-lecz-nie-zapomniani-tajemnica-srebrzyska-w-gdansku\/#Narodziny_nekropolii_od_peryferii_do_centrum_wydarzen\" >Narodziny nekropolii: od peryferii do centrum wydarze\u0144<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-2\" href=\"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/eternal\/pochowani-lecz-nie-zapomniani-tajemnica-srebrzyska-w-gdansku\/#Wrzesien_1939_pogrzeby_jako_przedluzenie_wojny\" >Wrzesie\u0144 1939: pogrzeby jako przed\u0142u\u017cenie wojny<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-3\" href=\"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/eternal\/pochowani-lecz-nie-zapomniani-tajemnica-srebrzyska-w-gdansku\/#Wojenna_nekropolia_nie_tylko_zolnierze\" >Wojenna nekropolia: nie tylko \u017co\u0142nierze<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-4\" href=\"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/eternal\/pochowani-lecz-nie-zapomniani-tajemnica-srebrzyska-w-gdansku\/#Rok_1945_koniec_wojny_i_poczatek_zapomnienia\" >Rok 1945: koniec wojny i pocz\u0105tek zapomnienia<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-5\" href=\"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/eternal\/pochowani-lecz-nie-zapomniani-tajemnica-srebrzyska-w-gdansku\/#Miedzy_dokumentami_a_milczeniem\" >Mi\u0119dzy dokumentami a milczeniem<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-6\" href=\"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/eternal\/pochowani-lecz-nie-zapomniani-tajemnica-srebrzyska-w-gdansku\/#Wspolczesny_krajobraz\" >Wsp\u00f3\u0142czesny krajobraz<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-7\" href=\"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/eternal\/pochowani-lecz-nie-zapomniani-tajemnica-srebrzyska-w-gdansku\/#Ekshumacje_w_XXI_wieku_czesciowe_odpowiedzi\" >Ekshumacje w XXI wieku: cz\u0119\u015bciowe odpowiedzi<\/a><\/li><li class='ez-toc-page-1 ez-toc-heading-level-2'><a class=\"ez-toc-link ez-toc-heading-8\" href=\"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/eternal\/pochowani-lecz-nie-zapomniani-tajemnica-srebrzyska-w-gdansku\/#Pamiec_bez_imion\" >Pami\u0119\u0107 bez imion<\/a><\/li><\/ul><\/nav><\/div>\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Narodziny_nekropolii_od_peryferii_do_centrum_wydarzen\"><\/span>Narodziny nekropolii: od peryferii do centrum wydarze\u0144<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Srebrzysko nie od razu sta\u0142o si\u0119 miejscem, w kt\u00f3rym krzy\u017cuj\u0105 si\u0119 wielkie historie. Otwarty w 1924 roku cmentarz przez d\u0142ugi czas pozostawa\u0142 na uboczu: by\u0142 cichy, ma\u0142o ucz\u0119szczany i niemal niezauwa\u017calny w codziennym \u017cyciu Gda\u0144ska. Jego lokalizacja na obrze\u017cach miasta doskonale wpisywa\u0142a si\u0119 w modn\u0105 w\u00f3wczas <strong>ide\u0119 cmentarzy ogrodowych<\/strong> \u2013 przestrzennych, wkomponowanych w naturalny krajobraz nekropolii, kt\u00f3re mia\u0142y \u0142\u0105czy\u0107 funkcj\u0119 grzebaln\u0105 z estetyk\u0105 spokoju i ucieczk\u0105 od miejskiego zgie\u0142ku.<\/p>\n\n\n\n<p>Do ko\u0144ca lat 30. Srebrzysko nie odgrywa\u0142o kluczowej roli w miejskiej infrastrukturze funeralnej. Liczba poch\u00f3wk\u00f3w by\u0142a stosunkowo niewielka, a sama przestrze\u0144 rozwija\u0142a si\u0119 powoli. G\u0142\u00f3wne nekropolie Gda\u0144ska znajdowa\u0142y si\u0119 w\u00f3wczas bli\u017cej centrum, podczas gdy Srebrzysko pe\u0142ni\u0142o raczej funkcj\u0119 pomocnicz\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Sytuacja zmieni\u0142a si\u0119 diametralnie we wrze\u015bniu 1939 roku, wraz z wybuchem II wojny \u015bwiatowej. Ju\u017c w pierwszych dniach walk miasto znalaz\u0142o si\u0119 w centrum dzia\u0142a\u0144 wojennych, a liczba ofiar gwa\u0142townie wzros\u0142a. To w\u0142a\u015bnie wtedy Srebrzysko, ze wzgl\u0119du na swoje po\u0142o\u017cenie i woln\u0105 przestrze\u0144, wyznaczono na <strong>g\u0142\u00f3wne miejsce poch\u00f3wku niemieckich \u017co\u0142nierzy<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Istotne znaczenie mia\u0142y te\u017c wzgl\u0119dy praktyczne: cmentarz le\u017ca\u0142 niedaleko rejon\u00f3w walk i obiekt\u00f3w wojskowych, w tym Westerplatte, co znacznie u\u0142atwia\u0142o transport cia\u0142. Ju\u017c na pocz\u0105tku wrze\u015bnia zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 tu nowe groby \u2013 najpierw pojedyncze, a wkr\u00f3tce ca\u0142e, zorganizowane kwatery wojskowe.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"750\" height=\"427\" src=\"https:\/\/cdn.gdanskyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/38\/2026\/06\/image-1.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-4182\" srcset=\"https:\/\/cdn.gdanskyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/38\/2026\/06\/image-1.png 750w, https:\/\/cdn.gdanskyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/38\/2026\/06\/image-1-300x171.png 300w, https:\/\/cdn.gdanskyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/38\/2026\/06\/image-1-696x396.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 750px) 100vw, 750px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wrzesien_1939_pogrzeby_jako_przedluzenie_wojny\"><\/span>Wrzesie\u0144 1939: pogrzeby jako przed\u0142u\u017cenie wojny<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Uroczysto\u015bci pogrzebowe organizowane przez niemieckie dow\u00f3dztwo nie by\u0142y jedynie aktem po\u017cegnania. Sta\u0142y si\u0119 elementem machiny propagandowej: nazistowskie flagi, orkiestry wojskowe, m\u00f3wnice. Pogrzeby przekszta\u0142cano w <strong>manifestacj\u0119 si\u0142y<\/strong> oraz symboliczne potwierdzenie kontroli nad zdobytym terenem.<\/p>\n\n\n\n<p>Wed\u0142ug relacji \u015bwiadk\u00f3w, ju\u017c 4 i 5 wrze\u015bnia 1939 roku pochowano tu dziesi\u0105tki \u017co\u0142nierzy, w tym uczestnik\u00f3w szturmu na Westerplatte oraz cz\u0142onk\u00f3w formacji SS Heimwehr Danzig. Przestrze\u0144 cmentarza szybko si\u0119 zmienia\u0142a: wytyczano nowe alejki, powi\u0119kszano teren i rozbudowywano infrastruktur\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p>W 1940 roku do tych prac zmuszano francuskich je\u0144c\u00f3w wojennych. To kolejny element z\u0142o\u017conej historii tego miejsca, w kt\u00f3rym splata\u0142y si\u0119 losy ludzi r\u00f3\u017cnych narodowo\u015bci i stron konfliktu.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"750\" height=\"552\" src=\"https:\/\/cdn.gdanskyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/38\/2026\/06\/image-2.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-4185\" srcset=\"https:\/\/cdn.gdanskyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/38\/2026\/06\/image-2.png 750w, https:\/\/cdn.gdanskyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/38\/2026\/06\/image-2-300x221.png 300w, https:\/\/cdn.gdanskyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/38\/2026\/06\/image-2-696x512.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 750px) 100vw, 750px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wojenna_nekropolia_nie_tylko_zolnierze\"><\/span>Wojenna nekropolia: nie tylko \u017co\u0142nierze<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Z czasem Srebrzysko sta\u0142o si\u0119 nie tylko wojskow\u0105, ale i cywiln\u0105 nekropoli\u0105 wojenn\u0105. Grzebano tu ofiary bombardowa\u0144 \u2013 m.in. po nalocie aliant\u00f3w z 11 lipca 1942 roku, w kt\u00f3rym zgin\u0119\u0142y dziesi\u0105tki mieszka\u0144c\u00f3w Gda\u0144ska.<\/p>\n\n\n\n<p>Istniej\u0105 te\u017c inne, mniej jednoznaczne historie. Pojawiaj\u0105 si\u0119 na przyk\u0142ad wzmianki o brytyjskich lotnikach, kt\u00f3rych szcz\u0105tki mog\u0142y zosta\u0107 omy\u0142kowo pochowane na Srebrzysku po katastrofie lotniczej w pobli\u017cu Wrzeszcza. Wed\u0142ug r\u00f3\u017cnych wersji, zostali oni p\u00f3\u017aniej ekshumowani i przeniesieni na inny cmentarz b\u0105d\u017a te\u017c pochowano ich tam jedynie tymczasowo.<\/p>\n\n\n\n<p>Te strz\u0119py informacji nie uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w sp\u00f3jn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107. Pokazuj\u0105 raczej chaos czas\u00f3w wojny, kiedy nawet \u015bmier\u0107 nie gwarantowa\u0142a wiecznego spokoju.<\/p>\n\n\n\n<p>Do 1945 roku cmentarz sta\u0142 si\u0119 <strong>miejscem wielowarstwowym<\/strong>. Obok siebie spoczywali \u017co\u0142nierze, cywile, ofiary nalot\u00f3w, marynarze i cz\u0142onkowie za\u0142\u00f3g okr\u0119t\u00f3w podwodnych. Ka\u017cdy gr\u00f3b stanowi\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 wielkiej tragedii, b\u0119d\u0105c jednocze\u015bnie indywidualn\u0105 histori\u0105.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Rok_1945_koniec_wojny_i_poczatek_zapomnienia\"><\/span>Rok 1945: koniec wojny i pocz\u0105tek zapomnienia<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Po zako\u0144czeniu wojny historia niemieckich grob\u00f3w na Srebrzysku nagle si\u0119 urywa. W \u017ar\u00f3d\u0142ach pojawia si\u0119 jedynie lakoniczna wzmianka: <strong>mogi\u0142y zlikwidowano, a teren przeznaczono pod nowe poch\u00f3wki<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Co kryje si\u0119 za tymi s\u0142owami? W powojennej Europie, zw\u0142aszcza na ziemiach ci\u0119\u017cko do\u015bwiadczonych okupacj\u0105, stosunek do niemieckich grob\u00f3w wojennych by\u0142 skomplikowany i bolesny. W Polsce, kt\u00f3ra przesz\u0142a przez piek\u0142o wojny, mogi\u0142y te kojarzy\u0142y si\u0119 nie tylko z konkretnymi zmar\u0142ymi, ale przede wszystkim z naje\u017ad\u017ac\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>St\u0105d te\u017c praktyka likwidacji takich grob\u00f3w \u2013 a przynajmniej wymazywania ich z przestrzeni publicznej \u2013 by\u0142a zjawiskiem powszechnym. Cz\u0119sto sprowadza\u0142o si\u0119 to do demonta\u017cu nagrobk\u00f3w, niwelacji terenu i w\u0142\u0105czenia tych parceli w now\u0105 struktur\u0119 cmentarza.<\/p>\n\n\n\n<p>Najwa\u017cniejsze pytanie wci\u0105\u017c jednak pozostaje otwarte: <strong>czy kiedykolwiek przeprowadzono tam ekshumacje?<\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"576\" src=\"https:\/\/cdn.gdanskyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/38\/2026\/06\/image-3.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-4188\" srcset=\"https:\/\/cdn.gdanskyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/38\/2026\/06\/image-3.png 1024w, https:\/\/cdn.gdanskyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/38\/2026\/06\/image-3-300x169.png 300w, https:\/\/cdn.gdanskyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/38\/2026\/06\/image-3-768x432.png 768w, https:\/\/cdn.gdanskyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/38\/2026\/06\/image-3-696x392.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Miedzy_dokumentami_a_milczeniem\"><\/span>Mi\u0119dzy dokumentami a milczeniem<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Oficjalne dokumenty milcz\u0105. Ksi\u0119gi cmentarne Srebrzyska s\u0105 prowadzone dopiero od wrze\u015bnia 1945 roku. Wszystko, co dzia\u0142o si\u0119 wcze\u015bniej, zosta\u0142o praktycznie wymazane z archiwalnej pami\u0119ci.<\/p>\n\n\n\n<p>Ten brak danych rodzi liczne spekulacje, a zarazem pokazuje skal\u0119 utraty informacji. Wszak nie m\u00f3wimy tu o suchych liczbach, ale o konkretnych ludzkich losach.<\/p>\n\n\n\n<p>Nie ma \u017cadnych potwierdzonych informacji o masowych powojennych ekshumacjach. Mo\u017ce to oznacza\u0107, \u017ce w wielu przypadkach ograniczono si\u0119 jedynie do zmian \u201epowierzchniowych\u201d \u2013 usuni\u0119cia p\u0142yt nagrobnych i ponownego zagospodarowania kwater.<\/p>\n\n\n\n<p>Innymi s\u0142owy: pami\u0119\u0107 zosta\u0142a zatarta, lecz same poch\u00f3wki mog\u0142y tam pozosta\u0107.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Wspolczesny_krajobraz\"><\/span>Wsp\u00f3\u0142czesny krajobraz<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Dzi\u015b Srebrzysko wygl\u0105da jak typowy miejski cmentarz. Jednak uwa\u017cne oko dostrze\u017ce detale pokrywaj\u0105ce si\u0119 z dawnymi fotografiami: ukszta\u0142towanie terenu, bieg alejek czy uk\u0142ad kwater. Dotyczy to zw\u0142aszcza zachodniej cz\u0119\u015bci cmentarza, gdzie obecnie znajduj\u0105 si\u0119 groby polskich \u017co\u0142nierzy i ich rodzin.<\/p>\n\n\n\n<p>Rodzi to trudn\u0105 i niepokoj\u0105c\u0105 sytuacj\u0119: <strong>nowe nagrobki mog\u0105 dos\u0142ownie spoczywa\u0107 na grobach z okresu II wojny \u015bwiatowej<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Ta wielowarstwowo\u015b\u0107 przestrzeni stawia pytania nie tylko historyczne, ale i g\u0142\u0119boko etyczne. Czy mo\u017cna ca\u0142kowicie napisa\u0107 histori\u0119 danego miejsca na nowo? I co to znaczy funkcjonowa\u0107 obok przesz\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra nigdy nie zosta\u0142a w pe\u0142ni przepracowana?<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"940\" height=\"627\" src=\"https:\/\/cdn.gdanskyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/38\/2026\/06\/image-4.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-4191\" srcset=\"https:\/\/cdn.gdanskyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/38\/2026\/06\/image-4.png 940w, https:\/\/cdn.gdanskyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/38\/2026\/06\/image-4-300x200.png 300w, https:\/\/cdn.gdanskyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/38\/2026\/06\/image-4-768x512.png 768w, https:\/\/cdn.gdanskyes.eu\/wp-content\/uploads\/sites\/38\/2026\/06\/image-4-696x464.png 696w\" sizes=\"auto, (max-width: 940px) 100vw, 940px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Ekshumacje_w_XXI_wieku_czesciowe_odpowiedzi\"><\/span>Ekshumacje w XXI wieku: cz\u0119\u015bciowe odpowiedzi<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>W 2018 roku sprawa nabra\u0142a nowego biegu. Instytut Pami\u0119ci Narodowej wyrazi\u0142 zgod\u0119 na ekshumacj\u0119 szcz\u0105tk\u00f3w niemieckich \u017co\u0142nierzy i cywil\u00f3w w celu ich przeniesienia na cmentarz wojenny w Glinnej.<\/p>\n\n\n\n<p>Prace te obwarowano jednak kluczowym warunkiem: mog\u0142y by\u0107 prowadzone wy\u0142\u0105cznie tam, gdzie nie ma wsp\u00f3\u0142czesnych grob\u00f3w \u2013 w pasach zieleni, wzd\u0142u\u017c \u015bcie\u017cek oraz w miejscach wci\u0105\u017c niezagospodarowanych.<\/p>\n\n\n\n<p>To oznacza, \u017ce <strong>znaczna cz\u0119\u015b\u0107 dawnych poch\u00f3wk\u00f3w pozosta\u0142a nienaruszona<\/strong>. Nie wynika\u0142o to z braku ch\u0119ci, lecz z czysto praktycznej i etycznej niemo\u017cliwo\u015bci prowadzenia prac ziemnych pod istniej\u0105cymi nagrobkami.<\/p>\n\n\n\n<p>W efekcie ekshumacje przynios\u0142y jedynie cz\u0119\u015bciowe odpowiedzi i potwierdzi\u0142y to, co najwa\u017cniejsze: historia Srebrzyska wci\u0105\u017c pozostaje otwarta.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><span class=\"ez-toc-section\" id=\"Pamiec_bez_imion\"><\/span>Pami\u0119\u0107 bez imion<span class=\"ez-toc-section-end\"><\/span><\/h2>\n\n\n\n<p>Najbardziej dramatycznym aspektem tej historii jest utrata to\u017csamo\u015bci zmar\u0142ych. Przy braku dokumentacji i precyzyjnych map wi\u0119kszo\u015b\u0107 pochowanych tu os\u00f3b pozostaje anonimowa. Szcz\u0105tki niemieckich \u017co\u0142nierzy i cywil\u00f3w wci\u0105\u017c tu spoczywaj\u0105 \u2013 ukryte pod wsp\u00f3\u0142czesnymi mogi\u0142ami, w przestrzeni, gdzie przesz\u0142o\u015b\u0107 miesza si\u0119 z tera\u017aniejszo\u015bci\u0105. Istniej\u0105 fizycznie na terenie cmentarza, lecz zostali wykluczeni z jego oficjalnej pami\u0119ci.<\/p>\n\n\n\n<p>Tworzy to paradoks: miejsce powo\u0142ane do piel\u0119gnowania pami\u0119ci staje si\u0119 jednocze\u015bnie przestrzeni\u0105 zapomnienia. To tak\u017ce przypomnienie, \u017ce historii nie zawsze da si\u0119 uporz\u0105dkowa\u0107 i u\u0142o\u017cy\u0107 w \u0142adne ramy. Czasem musi ona pozosta\u0107 fragmentaryczna, pe\u0142na sprzeczno\u015bci i niewygodna.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Tajemnica grob\u00f3w wojskowych na cmentarzu Srebrzysko w Gda\u0144sku wci\u0105\u017c pozostaje bez jednoznacznej odpowiedzi. Po II wojnie \u015bwiatowej niemieckie mogi\u0142y zosta\u0142y tu oficjalnie zlikwidowane. Jednak brak dokumentacji oraz jedynie cz\u0119\u015bciowe ekshumacje sugeruj\u0105, \u017ce znaczna cz\u0119\u015b\u0107 poch\u00f3wk\u00f3w mog\u0142a pozosta\u0107 pod wsp\u00f3\u0142czesnymi nagrobkami, pisze portal gdanskyes.eu. Jak peryferyjny cmentarz sta\u0142 si\u0119 wojenn\u0105 nekropoli\u0105, co sta\u0142o si\u0119 z pochowanymi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":398,"featured_media":4177,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[502],"tags":[1720,1721,1147,1723,1729,1415,1730,674,1722,1731,1732,1422,1726,1733,1724],"motype":[494],"moformat":[93],"moimportance":[101,104],"class_list":{"0":"post-4212","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-voenna-istoria","8":"tag-cmentarz-srebrzysko","9":"tag-ekshumacja","10":"tag-gdansk-3","11":"tag-groby-niemieckie","12":"tag-groby-wojenne","13":"tag-historia-gdanska","14":"tag-historia-pomorza","15":"tag-ii-wojna-swiatowa","16":"tag-ipn","17":"tag-nekropolia-pl","18":"tag-niemieccy-zolnierze-pl","19":"tag-pamiec-historyczna","20":"tag-pochowki","21":"tag-wrzeszcz-pl","22":"tag-zabytki-gdanska","23":"motype-eternal","24":"moformat-longrid-korotka","25":"moimportance-golovna-novyna","26":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatory"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4212","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/398"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4212"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4212\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4213,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4212\/revisions\/4213"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4177"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4212"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4212"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4212"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=4212"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=4212"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=4212"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}