{"id":4019,"date":"2025-12-15T23:16:05","date_gmt":"2025-12-15T22:16:05","guid":{"rendered":"https:\/\/gdanskyes.eu\/?p=4019"},"modified":"2025-12-15T23:22:09","modified_gmt":"2025-12-15T22:22:09","slug":"historia-getta-gdanskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/eternal\/historia-getta-gdanskiego","title":{"rendered":"Historia getta gda\u0144skiego"},"content":{"rendered":"\n

Trasy turystyczne, wa\u017cne zabytki historyczne<\/a>, pi\u0119kna architektura, ulice t\u0119tni\u0105ce \u017cyciem \u2013 to wszystko nieod\u0142\u0105czny element ka\u017cdego du\u017cego miasta. S\u0105 jednak miejsca, o kt\u00f3rych niewielu pami\u0119ta, poniewa\u017c z biegiem lat cz\u0119sto nie pozostaje po nich \u015bladu, jak to sta\u0142o si\u0119 z gettem gda\u0144skim. Takie lokalizacje s\u0105 niczym blizny na historycznej mapie miasta: przypominaj\u0105 o strasznych wydarzeniach, kt\u00f3re min\u0119\u0142y, ale czas nie \u0142agodzi b\u00f3lu wspomnie\u0144. Miejskie krajobrazy mog\u0105 skrywa\u0107 ci\u0119\u017ckie historie, pe\u0142ne smutku, pisze gdanskyes.eu<\/a>. Co wiadomo o dzia\u0142alno\u015bci getta \u017cydowskiego w Gda\u0144sku w czasie II wojny \u015bwiatowej?<\/p>\n\n\n\n

O \u017bydach w Gda\u0144sku po rozpocz\u0119ciu wojny<\/h2>\n\n\n\n

Wed\u0142ug historyk\u00f3w, na pocz\u0105tku II wojny \u015bwiatowej w Wolnym Mie\u015bcie Gda\u0144sku, jak w\u00f3wczas nazywano Gda\u0144sk, mieszka\u0142o oko\u0142o 1400 \u017byd\u00f3w. Na pocz\u0105tku wrze\u015bnia 1939 roku cz\u0119\u015b\u0107 z nich zosta\u0142a aresztowana przez \u017co\u0142nierzy nazistowskich, a niekt\u00f3rych mieszka\u0144c\u00f3w Gda\u0144ska pochodzenia \u017cydowskiego wys\u0142ano do obozu koncentracyjnego Stutthof, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie by\u0142 w trakcie budowy.<\/p>\n\n\n\n

W\u0142adze okupacyjne szybko wprowadzi\u0142y szereg zarz\u0105dze\u0144, kt\u00f3re znacznie ogranicza\u0142y prawa \u017byd\u00f3w w Gda\u0144sku bardziej ni\u017c przed 1939 rokiem. Wyrzucano ich z dom\u00f3w, konfiskowano mienie, zabraniano korzystania z wielu miejsc publicznych i transportu publicznego. \u017bydzi doznawali przemocy i upokorze\u0144 ze strony m\u0142odzie\u017cy wspieraj\u0105cej ideologi\u0119 nazistowsk\u0105 i re\u017cim Hitlera. \u017bycie \u017byd\u00f3w w Gda\u0144sku sta\u0142o si\u0119 ju\u017c na pocz\u0105tku wojny nie do zniesienia, poniewa\u017c ograniczano ich prawie we wszystkim: w mo\u017cliwo\u015bci pracy, dost\u0119pu do opieki medycznej i dokonywania zakup\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\u017bydzi musieli r\u00f3wnie\u017c regularnie stawia\u0107 si\u0119 w odpowiednich posterunkach policji. W ten spos\u00f3b nazi\u015bci przeprowadzali spis ludno\u015bci \u017cydowskiej w Gda\u0144sku, aby utrzymywa\u0107 ca\u0142kowit\u0105 kontrol\u0119. Od wrze\u015bnia 1941 roku, opr\u00f3cz innych obowi\u0105zk\u00f3w, \u017bydzi musieli nosi\u0107 na ubraniach Gwiazd\u0119 Dawida.<\/p>\n\n\n\n

W Gda\u0144sku mieszka\u0142y r\u00f3wnie\u017c rodziny mieszane, gdzie jedno z ma\u0142\u017conk\u00f3w mia\u0142o status \u201earyjczyka\u201d. Wed\u0142ug dokument\u00f3w archiwalnych w mie\u015bcie podczas II wojny \u015bwiatowej \u017cy\u0142o 71 takich rodzin. \u017bydzi z takich ma\u0142\u017ce\u0144stw mieli pewne przywileje w por\u00f3wnaniu do pozosta\u0142ych mieszka\u0144c\u00f3w \u017cydowskiego pochodzenia \u2013 zazwyczaj nie przesiedlano ich do getta ani do obozu koncentracyjnego i nie poddawano egzekucji.<\/p>\n\n\n\n

Ciekawostk\u0105 jest fakt, \u017ce nawet w warunkach \u015bcis\u0142ej kontroli, presji i ogranicze\u0144, spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska w Gda\u0144sku kontynuowa\u0142a swoje \u017cycie religijne. Niekt\u00f3re domy modlitwy dzia\u0142a\u0142y nawet w czasie wojny.<\/p>\n\n\n\n

\u017bydzi gda\u0144scy mieli r\u00f3wnie\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107 ratowania swojego \u017cycia i ucieczki spod okupacji do Europy Zachodniej. Cho\u0107 by\u0142o to utrudnione przez zamkni\u0119cie konsulat\u00f3w i liczne bariery administracyjne, niekt\u00f3rzy \u017bydzi skorzystali z tej szansy. W pierwszych miesi\u0105cach wojny uda\u0142o si\u0119 w ten spos\u00f3b wyjecha\u0107 z Gda\u0144ska oko\u0142o 700 osobom.<\/p>\n\n\n\n

Utworzenie getta gda\u0144skiego i warunki \u017cycia w nim<\/h2>\n\n\n\n
\"\"
\u0179r\u00f3d\u0142o zdj\u0119cia: https:\/\/hsu.ilholocaustmuseum.org\/ <\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W sierpniu 1939 roku nazi\u015bci utworzyli getto gda\u0144skie w budynku, kt\u00f3ry przed wojn\u0105 s\u0142u\u017cy\u0142 jako dom dla os\u00f3b starszych. Getto w Gda\u0144sku r\u00f3\u017cni\u0142o si\u0119 od gett w innych miastach Polski, gdzie zwykle przeznaczano ca\u0142e ulice. W Gda\u0144sku getto mie\u015bci\u0142o si\u0119 w jednym budynku. By\u0142y tam pomieszczenia mieszkalne, sto\u0142\u00f3wka, kuchnia oraz sala modlitewna.<\/p>\n\n\n\n

W 1940 roku getto gda\u0144skie przeniesiono do spichlerza \u201eCzerwona Mysz\u201d przy ulicy Owsianka. Tam Niemcy przetrzymywali \u017byd\u00f3w z Gda\u0144ska, a tak\u017ce mieszka\u0144c\u00f3w innych miast pochodzenia \u017cydowskiego, w tym z \u0141odzi i Budapesztu. Wszystko w spichlerzu \u017bydzi musieli urz\u0105dza\u0107 w\u0142asnor\u0119cznie \u2013 od kuchni po sal\u0119 modlitewn\u0105. Czas wolny mieszka\u0144cy getta mogli sp\u0119dza\u0107 na zamkni\u0119tym podw\u00f3rzu otoczonym wysokim ogrodzeniem. Po zapadni\u0119ciu zmroku budynek spichlerza by\u0142 zamykany.<\/p>\n\n\n\n

Spichlerz \u201eCzerwona Mysz\u201d nie przetrwa\u0142 sowieckich bombardowa\u0144 miasta w 1945 roku i pozosta\u0142 po nim tylko popi\u00f3\u0142. Kilku ocala\u0142ych \u017byd\u00f3w przeniesiono do jednego z dom\u00f3w przy ulicy Jana Ufagena.<\/p>\n\n\n\n

Zagadk\u0105 pozostaje, dlaczego w\u0142adze okupacyjne pozwoli\u0142y niewielkiej grupie \u017byd\u00f3w do\u017cy\u0107 ko\u0144ca wojny. Istnieje przypuszczenie, \u017ce sta\u0142o si\u0119 tak, poniewa\u017c urz\u0119dnicy bali si\u0119 utraty swoich stanowisk i przywilej\u00f3w w wyniku ca\u0142kowitej likwidacji spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej i nie chcieli zosta\u0107 wys\u0142ani na front wschodni.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Trasy turystyczne, wa\u017cne zabytki historyczne, pi\u0119kna architektura, ulice t\u0119tni\u0105ce \u017cyciem \u2013 to wszystko nieod\u0142\u0105czny element ka\u017cdego du\u017cego miasta. S\u0105 jednak miejsca, o kt\u00f3rych niewielu pami\u0119ta, poniewa\u017c z biegiem lat cz\u0119sto nie pozostaje po nich \u015bladu, jak to sta\u0142o si\u0119 z gettem gda\u0144skim. Takie lokalizacje s\u0105 niczym blizny na historycznej mapie miasta: przypominaj\u0105 o strasznych wydarzeniach, […]<\/p>\n","protected":false},"author":397,"featured_media":4001,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[501],"tags":[1421,1416,1417,1415,1420,674,1425,1424,1419,1422,1418,1189,1423,1414,1413],"motype":[494],"moformat":[89],"moimportance":[104],"class_list":{"0":"post-4019","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-o-burmistrzu","8":"tag-deportacje","9":"tag-gdansk-historia","10":"tag-getto-gdanskie","11":"tag-historia-gdanska","12":"tag-historia-zydow","13":"tag-ii-wojna-swiatowa","14":"tag-ludobojstwo","15":"tag-okupacja","16":"tag-okupacja-niemiecka","17":"tag-pamiec-historyczna","18":"tag-spolecznosc-zydowska","19":"tag-stutthof","20":"tag-wojna-w-polsce","21":"tag-zycie-w-getcie","22":"tag-zydzi-w-gdansku","23":"motype-eternal","24":"moformat-vlasna","25":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatory"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4019","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/397"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4019"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4019\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4020,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4019\/revisions\/4020"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/4001"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4019"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4019"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4019"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=4019"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=4019"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=4019"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}