{"id":2864,"date":"2024-07-23T23:00:33","date_gmt":"2024-07-23T21:00:33","guid":{"rendered":"https:\/\/gdanskyes.eu\/?p=2864"},"modified":"2024-07-23T23:00:54","modified_gmt":"2024-07-23T21:00:54","slug":"pogromy-antyzydowskie-w-gdansku","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/eternal\/pogromy-antyzydowskie-w-gdansku","title":{"rendered":"Pogromy anty\u017cydowskie w Gda\u0144sku"},"content":{"rendered":"\n

W XX wieku w ca\u0142ej Europie systematycznie mia\u0142y miejsce pogromy anty\u017cydowskie. Powodem tego by\u0142y zwykle manipulacje polityczne i zazdro\u015b\u0107 ekonomiczna. \u017byd\u00f3w cz\u0119sto postrzegano jako odnosz\u0105cych sukcesy biznesmen\u00f3w, co wywo\u0142ywa\u0142o wok\u00f3\u0142 nich zazdro\u015b\u0107. Politycy cz\u0119sto wykorzystywali antysemick\u0105 retoryk\u0119, aby wzbudza\u0107 nienawi\u015b\u0107 do \u017byd\u00f3w. Takie pogromy nasili\u0142y si\u0119 w Polsce w przededniu II wojny \u015bwiatowej<\/a>. Nazi\u015bci uwa\u017cali \u017byd\u00f3w za odpowiedzialnych za kryzysy gospodarcze Niemiec podczas depresji lat 20-30. XX wieku. W tym artykule na gdanskyes.eu<\/a> porozmawiamy bardziej szczeg\u00f3\u0142owo o pogromach anty\u017cydowskich, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce w Gda\u0144sku.<\/p>\n\n\n\n

Warunki wst\u0119pne<\/h2>\n\n\n\n

W XX wieku na terenie Gda\u0144ska kilkakrotnie organizowano pogromy \u017byd\u00f3w. Jednak ten, kt\u00f3ry wydarzy\u0142 si\u0119 w nocy z 9 na 10 listopada 1938 roku, zosta\u0142 zorganizowany na niespotykan\u0105 dotychczas skal\u0119. P\u00f3\u017aniej wydarzenia te przejd\u0105 do historii jako \u201eNoc Kryszta\u0142owa\u201d. Pogrom by\u0142 zarz\u0105dzany przez niemieckiego ministra propagandy Josepha Goebbelsa. Na rozkaz Hitlera koordynowa\u0142 demonstracje anty\u017cydowskie w ca\u0142ych Niemczech, w tym w Gda\u0144sku. Goebbels uzna\u0142 \u201eNoc Kryszta\u0142ow\u0105\u201d za sw\u00f3j w\u0142asny sukces.<\/p>\n\n\n\n

Jesieni\u0105 1938 roku w\u0142adze polskie wprowadzi\u0142y ustaw\u0119, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 osoby posiadaj\u0105ce polski paszport, ale przebywaj\u0105ce za granic\u0105 d\u0142u\u017cej ni\u017c pi\u0119\u0107 lat, automatycznie traci\u0142y obywatelstwo. Ponadto w\u0142adze niemieckie og\u0142osi\u0142y, \u017ce wszystkie zezwolenia na pobyt sta\u0142y dla cudzoziemc\u00f3w zosta\u0142y uniewa\u017cnione i musz\u0105 ubiega\u0107 si\u0119 o nowe zezwolenia. Tysi\u0105ce polskich \u017byd\u00f3w nie mog\u0142o legalnie zaktualizowa\u0107 swoich danych w Niemczech. W rezultacie w\u0142adze niemieckie rozpocz\u0119\u0142y deportacj\u0119 polskich \u017byd\u00f3w na terytorium Polski, jednak w\u0142adze polskie odm\u00f3wi\u0142y im wpuszczenia na terytorium kraju. W rezultacie rodziny \u017cydowskie znalaz\u0142y si\u0119 w strasznych warunkach pomi\u0119dzy granicami armii polskiej i niemieckiej. Dochodzi\u0142o do przypadk\u00f3w samob\u00f3jstw i ob\u0142\u0119du.<\/p>\n\n\n\n

Pogrom<\/h2>\n\n\n\n

\u201eNoc Kryszta\u0142owa\u201d w Gda\u0144sku rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 od podpale\u0144 miejscowych synagog. Ju\u017c nast\u0119pnego dnia wojska niemieckie rozpocz\u0119\u0142y masowe dzia\u0142ania przeciwko gda\u0144skim \u017bydom. Kilka synagog zosta\u0142o zniszczonych w wyniku po\u017car\u00f3w. Niemcy prze\u015bladowali miejscowych \u017byd\u00f3w. Wielu z nich zosta\u0142o pobitych, ale nie by\u0142o ofiar. Przez kolejne miesi\u0105ce w\u0142adze niemieckie nie ustawa\u0142y. By\u0142o oczywiste, \u017ce chcieli, aby Gda\u0144sk sta\u0142 si\u0119 pierwszym niemieckim miastem wolnym od \u017byd\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

W mie\u015bcie zniszczono wszystkie \u017cydowskie sklepy, wybito okna w mieszkaniach. Na \u015bcianach pojawi\u0142y si\u0119 niekulturalne, obra\u017aliwe napisy skierowane przeciwko przedstawicielom tego narodu. Og\u00f3\u0142em spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska w przedwojennym Gda\u0144sku liczy\u0142a oko\u0142o 11 000 os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

Do pierwszych pogrom\u00f3w w mie\u015bcie dosz\u0142o w 1933 roku. To w\u0142a\u015bnie wtedy mia\u0142y miejsce protesty przeciwko mieszka\u0144com Gda\u0144ska pochodzenia \u017cydowskiego \u2013 prze\u015bladowano lub zwalniano prawnik\u00f3w, lekarzy, aktor\u00f3w teatralnych, student\u00f3w i robotnik\u00f3w. Podczas \u201eNocy Kryszta\u0142owej\u201d w 1938 roku zakazano \u017bydom w Gda\u0144sku wst\u0119pu do teatr\u00f3w, kin i hoteli, zaostrzono tak\u017ce zakaz odwiedzania miejskich \u0142a\u017ani.<\/p>\n\n\n\n

W 1939 roku w\u0142adze niemieckie w Gda\u0144sku zburzy\u0142y g\u0142\u00f3wn\u0105 synagog\u0119 w mie\u015bcie. W tym okresie \u017bydzi zacz\u0119li samodzielnie opuszcza\u0107 miasto, aby uratowa\u0107 w\u0142asne \u017cycie. Wielu gda\u0144skich \u017byd\u00f3w przenios\u0142o si\u0119 do Wielkiej Brytanii, USA, Palestyny, Ameryki Po\u0142udniowej, a nawet do kraj\u00f3w Afryki.<\/p>\n\n\n\n

Pami\u0119\u0107 o zamordowanych \u017bydach w Gda\u0144sku uda\u0142o si\u0119 przywr\u00f3ci\u0107 dopiero po upadku PRL. W tym okresie zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 badania profesjonalnych historyk\u00f3w i publikacje pami\u0119tnikowe. W 2018 roku, dzi\u0119ki staraniom Muzeum Gda\u0144ska, otwarta zosta\u0142a makieta Wielkiej Synagogi, kt\u00f3ra przypomina obywatelom o tych strasznych wydarzeniach z historii narodu polskiego.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W XX wieku w ca\u0142ej Europie systematycznie mia\u0142y miejsce pogromy anty\u017cydowskie. Powodem tego by\u0142y zwykle manipulacje polityczne i zazdro\u015b\u0107 ekonomiczna. \u017byd\u00f3w cz\u0119sto postrzegano jako odnosz\u0105cych sukcesy biznesmen\u00f3w, co wywo\u0142ywa\u0142o wok\u00f3\u0142 nich zazdro\u015b\u0107. Politycy cz\u0119sto wykorzystywali antysemick\u0105 retoryk\u0119, aby wzbudza\u0107 nienawi\u015b\u0107 do \u017byd\u00f3w. Takie pogromy nasili\u0142y si\u0119 w Polsce w przededniu II wojny \u015bwiatowej. Nazi\u015bci uwa\u017cali […]<\/p>\n","protected":false},"author":301,"featured_media":2615,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[500],"tags":[574,578,949,950,948,947,579,576,573,581],"motype":[494],"moformat":[89],"moimportance":[104],"class_list":{"0":"post-2864","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-o-polityce","8":"tag-historia-polityki","9":"tag-historie-gdanska","10":"tag-noc-krysztalowa","11":"tag-pamiec-o-zamordowanych-zydach-w-gdansku","12":"tag-pogromy-antyzydowskie","13":"tag-pogromy-antyzydowskie-w-gdansku","14":"tag-rada-miasta-gdanska","15":"tag-znani-politycy","16":"tag-zycie-polityczne","17":"tag-zycie-polityczne-gdanska","18":"motype-eternal","19":"moformat-vlasna","20":"moimportance-retranslyacziya-v-agregatory"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2864","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/301"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2864"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2864\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2868,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2864\/revisions\/2868"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2615"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2864"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2864"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2864"},{"taxonomy":"motype","embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/motype?post=2864"},{"taxonomy":"moformat","embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moformat?post=2864"},{"taxonomy":"moimportance","embeddable":true,"href":"https:\/\/gdanskyes.eu\/pl\/wp-json\/wp\/v2\/moimportance?post=2864"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}